Operatör Doktor Ahmet Gülle "Kulak Burun Boğaz Hastalıkları ve Baş-Boyun Cerrahisi Uzmanı" --"Ear Nose Throat Specialist" -- "Otorhinolaryngologist"

SİNÜZİT

Yardım edin sinüzit beni öldürüyor! Bunu daha önce hiç söylediniz mi?. Eğer cevabınız hayır ise siz çok şanslısınız demektir. Çünkü her yıl milyonlarca lira sinüs problemleri için harcanmaktadır (Burunda dolgunluk, baş ağrısı ve burun akıntısı).

Herkesin Sinüsü Var Mıdır? Evet, yeni doğmuş bir bebeğin bile çok küçük olsa dahi sinüsleri vardır. Başlangıçta bezelye büyüklüğünde olan bu boşluklar burnun içinden yüz ve kafatası kemiklerinin içine doğru genişleyen boşluklardır. Çocukluk ve genç erişkinlik çağında büyümeye ve genişlemeye devam eder. Hava cepleridirler. Burnun iç yüzünü kaplayan zarın aynısı tarafından kaplanmaktadırlar ve bir kurşun kalem başı büyüklüğünde açıklarla burun boşluğuna bağlanırlar.  

Sinüsler Ne İşe Yarar? Sinüsler normal salgı (mukus) oluşturan burun, sisteminin bir parçasıdır. Normal olarak burun ve sinüsler günde yaklaşık olarak yarım litre mukus salgılar. Üretilen mukus burun örtüsü (mukoza) üzerinde hareket ederek toz parçacıklarını, bakterileri ve diğer havayla taşınan partikülleri süpürür ve yıkarlar. Daha sonra bu mukus geriye boğaza süzülür ve yutulur. İçindeki parçacıklar ve bakteriler mide asidi tarafından parçalanır. Birçok insan bunun farkında değildir çünkü normal bir vücut fonksiyonudur.

Burun Gerisine Akıntl Ne Demektir? Burun içi; hava kirliliği tarafından, allerjiye neden olan maddeler tarafından, dumanla veya virüsler tarafından rahatsız edildiğinde normalden çok fazla mukus üretir. Bu burun zarlarındaki allerjik maddeyi yıkayıp uzaklaştırmak amacıyla bol miktarda üretilmiş, berrak su gibi bir salgıdır. Burun arkasına doğru su gibi bir salgı oluşur. Arkaya akıntının en önemli nedeni bu olaydır. Bir başka tipte ise mukus yapışkan ve kıvamlıdır. Bu, hava yollarının çok kuru olduğu ve zarların yeterince sıvı salgılıyamadığı durumlarda görülür. Bakteriler tarafından oluşturulan enfeksiyonlarda da yapışkan ve kıvamlı mukus gözlenir aynı zamanda cerahatten dolayı mukusun rengi sarı veya yeşil olabilir.

Sinüzit Nedir? "-it" eki tıpta enfeksiyon veya enflamasyonu ifade eder. Bu nedenle sinüzit, sinüslerin enfeksiyonu veya enflamasyonudur. Tipik bir akut sinüzit vakası soğuk algınlığı veya allerjik bir atak sonucunda fazla miktarda mukus salgılanması ile ortaya çıkar. Zarlar o kadar çok şişebilir ki sinüslerin küçük açıklıkları kapanır. Hava ve mukus burun ile sinüsler arasında rahat hareket edemezse mukus sinüsler içinde birikir ve basıncın artmasına neden olur. Hangi sinüsün etkilendiğine bağlı olarak yüzde veya alında üzerine basmakla oluşan, gözler arasında veya gerisinde, yanaklarda ve üst dişlerde ağrıya meydana gelir. Çıkışı kapalı ve mukus dolu bir sinüs bakterilerin üremesi için çok uygun bir ortamdır. Soğuk algınlığı normalden fazla sürerse ve sümüğün rengi yeşil-sarıya dönerse veya garip bir tat oluşursa muhtemel bakteriyel enfeksiyon gelişmiştir. Akut sinüzit olgularında yüzdeki ve alındaki ağrı çok kötü olabilir. Sinüs çıkışının uzun süre kapandığı durumlarda kronik sinüzit gelişir. Baş ağrısı az görülür ancak akıntı ve kötü koku devam eder. Enflamasyonun çok aşırı olması sonucunda polip adı verilen oluşumlar gelişir. Bazı sinüzit olguları üst dişteki enfeksiyonun sinüse geçmesi sonucunda oluşur.  

Sinüzit Tehlikeli Midir? Sinüzit olgularının büyük çoğunluğu tıbbi tedaviye cevap verir ve tehlikeli değildir. Bununla birlikte sinüs içindeki bir enfeksiyon hem göze hem de beyne çok yakındır. Enfeksiyonun göze veya beyine yayılması çok nadirdir. Enfeksiyonlu sinüslerden akan mukus akciğerler için sağlıklı değildir. Böylece sinüzit; bronşit, kronik öksürük veya astımı ya azdırır yada bunların ortaya çıkmasına neden olur.

Sinüzit Baş Ağrısı Nedir? Soğuk algınlığı sırasında veya burun örtüsü şiştiği ve burnun aktığı zamanda veya burun sümükle dolu olduğunda yüzde, yanaklarda, alında veya göz çevresinde ortaya çıkan baş ağrısı muhtemelen sinüzit ağrısıdır. Sinüs enfeksiyonu buna neden olur. Bir başka tür sinüs baş ağrısı ise uçak inmek üzere alçaldığı zaman ortaya çıkar. Bu özellikle soğuk algınlığınız veya aktif allerjiniz varsa belirgin olur (buna "Vakum Baş Ağrısı" denilir). Maalesef sinüs baş ağrısıyla karıştırılabilecek birçok başka neden vardır. Örnek olarak migren ve diğer damar kaynaklı baş ağrıları veya gerginlik baş ağrısı hem alın ve göz çevresinde ağrı oluşturması hem de burun akıntısına da neden olabilmelerinden dolayı sinüzit ile karıştırabilirler. Ancak bu tip baş ağrıları doktor müdahalesi olmadan kısa sürede gelip geçerler. Doktor müdahalesi olmadan uzun süren ve ancak antibiyotik tedavisiyle düzeltilebilen sinüzitten farklıdırlar. Bununla birlikte arada sırada gelen, bulantı ve kusmaya neden olan baş ağrısı daha ziyade migren baş ağrısıdır. Şiddetli, sık ve uzun süren baş ağrılarının tanısı için mutlaka doktora baş vurulmalıdır.

Kimler Sinüs Problemiyle Karşılaşırlar? Gerçekte herkes sinüs enfeksiyonu geçirebilir ancak bazı gruplar daha hassastırlar.

 Allerjisi olanlar : Bir allerji atağı soğuk algınlığı gibi mukozanın şişmesine, sinüs kanallarının kapanmasına, mukus akımının engellenmesine ve bakteri enfeksiyonuna neden olur.

İyi nefes almayı ve mukus akışını engelleyecek yapısal burun bozuklukları olanlar : Örnek olarak kırık bir burun veya septum deviasyonu (septum burun delikleri arasında burnu sağ ve sol olmak üzere ikiye bölen kıkırdak bir yapıdır. Bunun bir tarafa doğru eğilmesine deviasyon denir.)

Sık sık enfeksiyona maruz kalanlar: Okul öğretmenleri ve sağlık personeli hassastır.

Sigara içenler: Tütün dumanı, nikotin doğal direnç mekanizmasını bozarlar.

Doktor Sinüslerim İçin Ne Yapacaktır?Doktorunuz size soluk alıp vermeniz, burun akıntınızın rengi ve kokusu ve hangi olayların (günün hangi saatinde veya hangi mevsiminde ) bu bulgulara neden olduğu ile ilgili sorular soracaktır. Baş ağrınızı tarif etmeye hazır olun; Ne zaman ve hangi sıklıkta olduğu, ne kadar sürdüğü, bulantı, kusma, görme bozukluğu, veya burun tıkanıklığı ile ilişkili olup olmadığı. Kulak Burun Boğaz uzmanı özellikle mukozanın görünüşüne ve salgının niteliğine dikkat ederek kulağınızı, burnunuzu, ağzınızı, dişlerinizi, ve boğazınızı muayene edecektir. Burnunuzdaki hassasiyeti inceleyecektir. Bazı durumlarda sinüslerinizin röntgen fılmi gerekli olabilir. Tedavi doktorunuzun koyduğu teşhis ile bağlantılı olacaktır. Enfeksiyonlar için antibiyotik tedavisi veya cerrahi müdahale bazen de her ikisi birden gerekebilir. Akut sinüzit çoğunlukla antibiyotik tedavisine yanıt verirken kronik için genellikle cerrahi müdahale gerekmektedir. Son yıllarda uygulanan Fonksiyonel Endoskopik Sinüs Cerrahisi (FESS) bu hastalıkların çözümünde uygulanan basit bir tekniktir. Sonuçlar oldukça başarılıdır. Eğer bulgular allerji, migren veya sinüzite benzeyen bir başka nedenden dolayı ise doktorunuz alternatif bir tedavi planı uygulayacaktır.

Sinüslerim İçin Ben Ne Yapabilirim?

• Allerjiniz varsa bunu kontrol edin. Soğuk algınlığı olduğunuz zaman buharla nemlendirici kullanın. Yatağınızın baş tarafı daha yükseltilmiş bir şekilde uyuyun. Dekonjestanlar kullanılabilir ancak içlerindeki kimyasal maddeler adrenalin gibi etki gösterebileceğinden yüksek tansiyonu olanlarda riskli olabilir. Aynı zamanda bunlar uykusuzluğa neden olan uyarıcıdırlar. Kullanmadan önce doktorunuza baş vurun.
• Burnunuzu tahriş eden kirleticilerden, özellikle sigara dumanından uzak durun.
• Dengeli beslenin, düzenli egzersiz yapın.
• Enfeksiyonu olduğunu bildiğiniz insanlarla ilişkilerinizi sınırlamaya çalışın bu olmuyorsa bir takım önlemler alın (el yıkamak, ortak havlu ve önlük kullanmamak).

Birçok reçetesiz sinüs ilacı satılmaktadır ancak uygun bir tanı koyulmadan bunları kullanmak doğru değildir. En iyisi sizi muayene eden ve sizin şikayetlerinizi bilen doktorunuzun verdiği ilaçları kullanmaktır.  

 KOMPLİKASYONLU SİNÜZİT:  Sinüzit, doğru tedavi edildiğinde komplikasyon nadiren olur. Ancak bazen de hassas bölgelere yakınlığından dolayı enfeksiyon bu bölgelere yayılırsa, yaşamı tehdit eden sonuçlara neden olabilir (Özellikle göz çukuru ve kafaiçi bölgelere yayılması sözkonusu olduğunda).Belirtilen komplikasyonlar hem akut hem de kronik sinüzit ataklarından sonra ortaya çıkmaktadır. Bu komplikasyonlar :

1)    Kafaiçi Komplikasyonlar :Frontal, etmoid (ethmoid) ve sfenoid (sphenoid) sinüsler, kafaiçi boşluğundan ince bir kemik tabaka ile ayrılırlar. Eğer enfeksiyon bu kemiği geçerse, beyni saran doku ve sıvılarda da yaygınlık göstererek menenjite neden olabilir.Daha ileri tabakalara ilerlerse, beyin içinde apse oluşturacak ciddi durumlara da sebebiyet verebilir (apse ya da iltihap toplamasına). Bu tür sorunlar yaşamı tehdit edicidir, yoğun ve acil tedavi gerektirir.
2)   Gözçukuru Komplikasyonları :Frontal, maksiler (maxillary), etmoid (ethmoid) ve sfenoid (sphenoid)  sinüsler, gözçukurunun etrafına yerleşmişlerdir. Bundan dolayı bu sinüslerin iltihapları gözçukuruna yayılarak birçok farklı komplikasyona yolaçabilir. Gözkapağı apselerinden körlüğe kadar giden bir dizi komplikasyona sebep olabilir.
3)   Damar Komplikasyonları :Karotis atardamarı (şahdamarı) ve kavernus (cavernous) sinüs, sfenoid (sphenoid) sinüs ile komşuluğu olan iki büyük damarsal yapıdır. Bu yapılardan herhangi birinin enfekte olması sonucu anevrizma ya da beyne pıhtı gitmesi gibi yaşamı tehdit edici komplikasyonlar ortaya çıkabilir.

4)   Astım:Bazı hastalar, aynı anda astım ve kronik sinüzit hastası olabilirler ve bu hastalardaki sinüzit atakları (sinüzitin alevlenmesi), astım ataklarını tetikleyebilir. Birçok çalışmada, hastalardaki sinüzit tedavisi ile astım ilerleyişinin durduğu gözlenmiştir.

5)   Koku ve Tat Kaybı :Sinüzit, birbiri ile ilişkili olan tat ve koku duyularını eş zamanlı etkileyebilir. Bu duyuların azalması, zararın niteliğine göre geçici ya da kalıcı olabilir.Birçok vakada neden, kokuları nakleden koku sinirinin olduğu bölgedeki hava akışının bozulmasıdır. Bu durumun düzeltilmesi ile bu hava akışı da düzelebilir. Bu özellikle, nazal poliplerden şikayet eden hastalar için faydalıdır. Fakat bazı vakalarda kronik sinüzit, koku taşıyan sinüslerin olduğu bölgeleri kalıcı zarara uğratmış da olabilir.

6)  Osteomyelit (Osteomyelitis-Kemikiliği İltihabı): Yakın zamanda yapılan bazı çalışmalar, kronik sinüzit enfeksiyonlarından kemikler de etkilenmişse, enfeksiyon tedavisinin daha da güçleşeceğini göstermektedir. Böyle bir komplikasyon, yukarıda ifade edildiği gibi kafaiçi ve göziçi enfeksiyonlara zemin hazırlayabilir. Sinüzit operasyonları, günümüz teknolojisindeki ilerlemeler sonucunda önemli aşamalar kaydetmiştir. Öncelikle hastalığın mekanizması ortaya konmuş, böylece ileri teknoloji kullanılarak hastaya zarar vermeyen ameliyatlar yapılmaya başlanmıştır. Endoskopik yöntemlerle, kameralar kullanılarak burun içinde çalışılabilmektedir. Fonksiyonel Endoskopik Sinüs Cerrahisi (FESS) adı verilen bu ameliyatla, hastalıklı dokular temizlenerek, sinüslerin yeniden işlevlerini yapabilmeleri sağlanır.  Bazı hastalar Fonksiyonel Endoskopik Sinüs Cerrahisi (FESS) uygulamasına karşı teredütleri olabilir ancak yukarıda ifade edilen komplikasyonlar meydana geldiğinde cerrahi, bir zaruriyet halini alabilir. Bahsedilen komplikasyonlar neyseki nadirdir ama ortaya çıkmaları durumunda ciddi sonuçları olabilir.

Kimler Sinüzit Problemiyle Karşılaşırlar ?

·  Allerjisi Olanlar : Bir allerji atağı soğuk algınlığı gibi mukozanın şişmesine, sinüs kanallarının kapanmasına, mukus akımının engellenmesine ve bakteri enfeksiyonuna neden olur.

·  İyi Nefes Almayı ve Mukus Akışını Engelleyecek Yapısal Burun Bozuklukları Olanlar : Kırık bir burun ya da septum deviasyonu (septum, burun delikleri arasında burnu sağ ve sol olmak üzere ikiye bölen kıkırdak bir yapıdır).

- Sık Sık Enfeksiyona Maruz Kalanlar : Öğretmenler ve sağlık personeli bu konuda daha hassastır.

· Sigara  : Tütün dumanı ve nikotin, doğal direnç mekanizmasını bozar.

Sağlıklı Sinüsler için :Sigara kullanımı söz konusu ise bırakılması faydalı olacaktır. Sigara dumanından uzak durmaya özen gösteriniz. Dengeli beslenmek ve düzenli egzersiz yapmak, sadece sağlıklı sinüsler için değil, daha sağlıklı bir yaşam için de gereklidir. Allerji kontrolleri yaptırmak, hijyene önem vermek, ortak malzeme (havlu, önlük vb) kullanmamaya özen göstermek ve reçetesiz sinüs ilaçları kullanmamak faydalı olacaktır.  

Yukarıdaki bilgiler Türkiye Kulak Burun Boğaz ve Baş Boyun Cerrahisi Vakfından alınmıştır.